17 Ekim 2019 Perşembe

Üstün Yetenekli/Zekalı Çocuk ile Yaşamak

    
İlk önce anne ve baba olarak, üstün zekalı çocuğa yapabileceğiniz en büyük yardım üstün zekalı çocuğun diğerlerinden farklı olmadığını kabul etmek olacaktır. "Üstün zekalı çocuklarda diğer bütün çocuklar gibi sevgi, güvenlik, anlayış ve okşanmaya ihtiyaç duyarlar." Yalnız onlar çeşitli yönlerden daha şanslıdırlar. Farklı ya da çeşitli konularda yetenekleri vardır. Üstün zekalı çocuklarda diğer çocuklara benzediklerinden nasıl diğer çocukların oynamalarına, üst başlarını kirletmelerine, ve eğlenmelerine izin veriliyor ise  aynı şeyler üstün zekalılar içinde geçerli olmalıdır. Yaşından ileri zeka düzeyinde diye 1-2 yaş büyüğünün davranışlarını beklemek doğru olmayacaktır. Bu türden çocukların yeteneklerini besleyip geliştirmekle beraber her yönden örnek bir insan olarak yetişmelerini sağlamalıyız.
   Toplumun en temel ve en küçük kurumu olan ailenin ülkemizde bu bağlamda karşılaştığı en önemli sorun,farklılıkla baş etme becerisidir. Ailelerin büyük bir kısmı, üstün yeteneğin ne demek olduğunu, çocuklarının üstün yetenekli olup olmadığını ve ne yapmaları gerektiğini bilememektedir.
     Ailelerin fark ettikleri tek durum, çocuğun farklı olduğudur. Bu farklılık, zaman içerisinde genellikle bir avantaj değil dezavantaj olarak ortaya çıkar ve ailenin çözmesi gereken bir dizi sorun halini alır. Çocukların olumlu yönde yetişmeleri için okulla işbirliği şarttır. Üstün yeteneğe sahip bireylerin topluma katkıda bulunabilmeleri için, normal okul programlarının ötesinde farklılaştırılmış eğitim programları ve hizmetlerine gereksinim vardır. Bu noktada ailelere de büyük görev düşmektedir.Üstün yetenekli bireylerin mutluluğu ve eğitim sürecinde en üst düzeyde performans gösterebilmesi için, okul kadar aile de eğitim sürecine aktif katılmalıdır.
       Üstün yetenekli çocukların akranlarından daha hızlı büyüme ve gelişme sergiledikleri bilinmektedir. Daha çabuk boy uzaması, erken konuşma ve yürümesi ve çevresi ile daha etkili iletişim kurması sık gözlenen özellikleri olabilir. İlk yıllar, ailenin farklılığı bir sorun gibi değil, keyifle yaşadığı yıllardır. Fakat ilerleyen yıllarda çocuğun farklı gelişimi karşısında aile sıkıntıya düşmektedir. Üstün yetenekli çocukların aileleri bir çok konuya daha hassasiyet göstermelidir.
      Bu nedenle anne babalar çocuğunuzun diğer çocuklar gibi sevgiye olduğu kadar denetlenmeye, disiplinli bir ilgiye, anne-babasınca kabul edilmeye, kişisel bağımsızlığını kazanmaya ve sorumluluklar almaya gereksinimi olduğunu unutmayınız.
     En iyi biçimde gelişebilmesi için anne ve babanın değer sistemleri birbirine uygun olmalıdır. Çocuk yetiştirilirken, nelerin verilip nelerin verilmemesi konusunda anne-baba arasında büyük görüş ayrılıklarının bulunmaması gerekmektedir. Aynı zamanda çocuğun yetiştirilmesinde anne-baba birlikte çabalamak durumundadır. Sayıları, zamanı, sözcüklerin söylenişini v.b öğretirken, gerek evde gerekse çevrede ortak bir sorumluluk almaları önemlidir.
   Üstün yetenekli çocuğun okuma, müzik, şiir, düşüncelerini tartışma ve kendini ifade etme becerilerini geliştirmesi üzerinde önemle durulmalı, çocuğa bol bol kitaplar okunmalıdır, ilgi duyduğu okuldaki faaliyetleri yakından izlenmelidir.
Mutlu bir aile ortamının çocuğun gelişimindeki öneminin unutulmaması gerekir. Sonu gelmeyen tartışmalar, boşanma her çocuk gibi üstün zekalı çocuğu da çok etkiler.
Üstün zekalı çocuklar yaşıtlarından önce yetişkin sorunlarına ilgili ve duyarlı hale gelmektedirler. Örneğin: cinsiyet, ölüm, hastalık, savaş, parasal konular v.b. Bu alanlardaki deneyimlerinin eksikliği sonucu, sorunları çözmede güçlüklerle karşılaşırlar, onlara söz konusu ve benzeri alanlarda ana-babalar gerekli yardımları yapmalıdır.
   Anne-babalar özellikle çocuğun sormuş oldukları sorulara “yeter artık” diye yanıt vermemeye dikkat etmelidirler. Çocuğun tüm sorularına, ister uygun bir ortamda sorulmuş olsun isterse olmasın doğru yanıt vermek çok önemlidir.
      Çocuğun sağlam bir öğrenme temeline sahip olmasını sağlamak için, müzelere, tarihi yerlere, sanat galerilerine, v.b yerlere götürülmesi önemli bir husustur.Üstün zekalı çocuğun ilgi alanlarının çeşitliliği unutulmamalıdır. Ancak uzun bir süre bir konuda ilgisini yoğunlaştırmayabilir. Bu nedenle çocuğun ilgilerini destekleyerek, bir konuya daha uzun süre ayırmasını sağlamak anne-babalara düşen bir görevdir.
    Anne-baba olarak bunların yanında daha spesifik olarak çocuklarınızla kaliteli zaman geçirmek için şunları yapabilirsiniz.
    Üstün zekalı çocuklar genellikle küçük yaşta kendi kendilerine yada biraz yardımla okuma öğrenirler. Okuma,çocukluk çağında çocuklara akademik olarak çok büyük ilerleme kat ettirir. Çocuğa bol bol hikaye ve masal okuyup içerik çalışması yapabilmek için resimler hakkında yorum yapmasını isteyelim. Okumayı biliyorsa kendisi okusun. Hikayeyi anlatırken geçmiş ve gelecek zamanı kullanın. Hikayenin bazı yerlerinde duraksayarak hikayenin nasıl ilerleyeceğini,az sonra neler olacağını,karakterlerin nasıl davranacağını sorun ve ondan geri bildirimler alın. Hikayenin sonunda hikayeden çıkartılacak dersler konusunda beyin fırtınası yapın.
      Çocuğunuzun farklı konularda çizimler yapmasını, resimler yapmasını teşvik edin.  Ona kendisini çok ünlü bir ressam gibi düşünmesini söyleyin. Çizdiği resimlerden övgüyle bahsedin ve odasına asın.   Üstün zekalı çocuklar ilköğretim çağında yazmayı çok sevmedikleri için okul öncesi çağda yazmayı sevmeleri çok büyük önem taşımaktadır.  Ona ünlü bir yazar olduğunu hayal etmesini ve ünlü bir yazar olarak hikayeler yazmasını söyleyin. Yazdığı hikayeleri saklayın.
        Daha önce de vurguladığım gibi çocuğunuzla Dünyanın gidişatı konusunda sohbetler edin,imkanınız varsa Dünya ülkelerini gezin. Ona Dünyayla ilgili çeşitli sorular yönelterek sorulara cevap bulmasını sağlayın. Örneğin gelecek 50 yılda Dünya nasıl bir yer olacak? Dünyanın enerji ve su sorunu gelecek yıllarda nasıl çözülecek? Küresel ısınma sorunu gibi... 
     Son olarak çocuğa zihnini bir noktada yoğunlaştırıp meditasyon yaparak rahatlamasını öğretebilirsiniz. Bir rahatlama pozisyonunda nefes alışları sayma çift etkiye sahiptir. Bu egzersiz hem rahatlamayı hem de pek çok fikrin peşinde koşan zihnin biraz daha kontrol altında tutulmasına yardımcı olur. Çocuğun birden başlayarak 10’a kadar nefes alıp verişini saymasını sağlayın. Bu egzersize çocuk kendini rahat hissedinceye kadar devam edebilir.
      Unutulmamalıdır ki her çocuk gelişim aşamalarının ve içinde yaşadığı kültürün özelliklerini sergiler. Ancak her çocuk bunu başka başka yollarla, biçimlerle yaşar. Bu anlamda herkes özgündür, tam anlamıyla kimse kimseye benzemez. Bu farklılık var olmanın kanıtıdır. Üstün yeteneklilerin var olma mücadelesinde de aileye düşen görev, farklılığı gerçekçi biçimde görmek ve elden geldiğince yönlendirerek gelişmesine katkıda bulunmaktır.
      Sevgili anne-babalar çocuklarınızın yeteneklerini keşfedip, onların doğru yönde eğitim alabilmeleri için gerekli destekleri verebilmeniz dileğiyle.

Üstün Yetenekli Çocuklar

Çocuklardaki üstün yeteneğin erken fark edilmesi ve bunun geliştirilmesine olanak tanınması, özellikle eğitimciler için son derece önemli ancak bir o kadar da zordur. Dolayısıyla çocukları sınıf içinde çok iyi takip etmek, gündelik konuşmalarındaki farklılıkları anlamaya çalışmak gerekmektedir.
Literatürde, üstün yetenekli çocukların genellikle, normal gelişim gösteren çocuklara göre, yetenekli oldukları alanda daha hızlı ilerledikleri vurgulanmaktadır. Ancak üstün yeteneklilik tiplerine göre bu hızlı ilerleme özelliği değişebilir. Özel bir alanda yetenekli olan çocuğun tüm gelişim alanlarında hızlı olması beklenmemelidir. Örneğin, görsel sanat alanında üstün yetenekli olan çocuk sadece bu alanda yaşıtlarından üstün olma özelliği göstererek diğer gelişim alanlarında standart gelişim ritmi izleyebilir (Metin, 1999; Tuğrul, 1994).
Üstün yetenekli çocukların bir ya da birden çok alanda daha hızlı gelişim gösterdikleri ve bu çocukların bazı ortak özellikler taşıdıkları ileri sürülmektedir (Smutny, 1998).
Üstün yetenekli çocukların erken dönemlerinde gözlenen özellikler:
·Bebeklikte olağan dışı ataklık
·Uzun dikkat süresi
·Geniş hayal ve imgeleme gücü
·Uykuya daha az ihtiyaç duyma, enerjik olma
·Gelişimsel dönüm noktalarına daha hızlı ilerleme
·Keskin gözlem yapma
 ·Aşırı merak duyma
·Güçlü bellek
 ·Erken ve olağanüstü dil gelişimi
 ·Hızlı öğrenme yeteneği
·Aşırı duyarlılık
·Akıl yürütme ve problem çözme becerisi
 ·Mükemmeliyetçilik
·Sayılar, bulmacalar ve yap-bozlar ile oyun becerisini geliştirme
·Kitaplara aşırı ilgi duyma
·Soru sorma
·İlgi alanının oldukça geniş olması
 ·Gelişmiş mizah duygusu
 ·Eleştirel düşünebilme
 ·İcatlar yapabilme
·Aynı anda birkaç işi yapabilme, yoğunlaşabilme
·Yaratıcılık (Jackson & Klein, 1997; Davis & Rimm, 1998).
Bir çocuğun üstün yetenekli olarak görülmesi için yukarıda adı geçen bütün özelliklere sahip olması gerekmemektedir. Üstün yetenekli bir çocukta öne çıkan bir özellik, bir başka üstün çocukta hiç görülmeyebilir. Dolayısıyla bireysel farklılıkların olabileceği dikkate alınmalıdır (Metin, 1999).
 Üstün yetenekli çocuklarda gözlemlenen özellikler tüm çocuklarda belli ölçülerde gözlemlenebilen özelliklerdir. Üstün yeteneğin bir göstergesi olabilmesi için bu özelliklerden birçoğunun ilgili yaş grubunun doğal olarak gösterdiği ölçülerin üzerinde bir düzeyde çocukta gözleniyor olması gerekmektedir.
 Akarsu (2001)’nun aktarımına göre üstün yetenekliler alanında çalışan kişilerin belirlediği en yalın tanı ölçütleri şunlardır:
·En az bir yetenek alanında yaşıtlarının üstünde performans gösterme
·Dili etkili kullanma
·Merak ve bazı konulara yoğun ilgi gösterme
·Çabuk öğrenme
·Güçlü bellek
 ·Yüksek düzeyde duyarlı olma
 ·Özgün ifade biçimlerine sahip olma
 ·Yeni ve zor deneyimleri tercih etme
·Kendisinden büyüklerle arkadaşlık yapma
·Yeni durumlara çabuk uyum sağlama
·Okumaya düşkün olma
                          

                 ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLARIN GELİŞİMSEL ÖZELLİKLERİ
 Üstün yetenekli çocukların gelişimsel özellikleri; fiziksel özellikler, bilişsel özellikler ve sosyal özellikler olarak üç başlıkta incelenebilir. Bu özellikler kalıtım yoluyla geçmemektedir. Özelliklerin birçoğu üstün yetenekli çocukların sosyal çevresinde var olan olanaklar ve etkileşimler sonucunda kazanılmaktadır. Üstün yeteneğin gelişmesi, uygun çevresel ortamın ve bu ortamda gerekli eğitimin sağlanması ile mümkün olmaktadır.
Fiziksel Özellikler
Geçmişte, çocukların fiziksel gelişimleriyle üstün yeteneklilik arasında bağlantı kurulmasına karşın, günümüzde, fiziksel gelişim ile üstün yeteneklilik arasında doğrudan bir ilişki kurulamayacağı genel kabul görmektedir. Daha da önemlisi ayırt etme ve tanılamada fiziksel özelliklere ait bir tanılama biçimi kullanılmamaktadır.
Bilişsel Özellikleri
 Üstün yetenekli çocuklar;
 ·Çok meraklıdırlar. İlgilendikleri konuya karşı dikkatlerini yoğun bir şekilde yönlendirir. Problem çözme becerileri son derece gelişmiştir (Tucker &Hafenstein, 1997).
 ·Neden-sonuç ilişkisi kurarlar. İlgi alanları hakkında detaylı bilgi sahibidirler, bağımsız çalışmayı daha çok tercih ederler (Smutny, 1998).
 ·Genelleme yapmada, ilişkileri görmede, bilgilerin transferinde yaşıtlarından ileri düzeydedirler. Orijinal fikirler geliştirirler, yaratıcıdırlar (Metin, 1999).
·Çok hızlı öğrenirler. Duydukları ve gördüklerini uzun zaman belleklerinde tutabilirler. Kendi sınıf düzeyinin üstünde kitaplar okumaktan hoşlanırlar. Zihinden işlem yapmada çok başarılıdırlar (Özsoy, Özyürek & Eripek, 1988; Charles, 1992).
 ·Rutin ve tekrarlayıcı işlerden hoşlanmazlar. Genellikle okulda karşılaştıkları uyarıcılar onlara yetersiz gelir, dolayısıyla canları çok çabuk sıkılır. Zaman, ölüm vb. soyut kavramların ne demek olduğunu yaşıtlarına göre daha çabuk kavrarlar. Oyun kurallarını hemen kavramakta, hatalarından ders almakta, istediklerini yapmak veya yaptırmak için diğerlerini ikna edici fikirler öne sürmektedirler (Porter, 1999).
Sosyal Özellikleri
Clark (1992) ve Silverman (1994), üstün yetenekli çocukların;
 ·Gelişmiş ahlaki değerlere sahip,
·Başkalarının duygu ve düşüncelerine karşı hassas,
 ·Mükemmeliyetçi,
·Beklentileri yüksek,
·İdealist,
·Duygusal derinliği olan,
·Farkındalığı yüksek çocuklar olduğunu belirtmektedirler. Her ne kadar araştırmacı ve eğitimciler, bu özelliklerin üstün yetenekli çocuklar arasında sıklıkla rastlanan durumlar olduğunun altını çizseler de özellikleri bütün üstün yetenekli çocuklara genellemek doğru değildir (Webb, 1993).

Üstün zekâlı çocuklar hem IQ düzeylerine göre hem de gösterdikleri olağandışı davranışsal özelliklere göre çeşitli biçimlerde sınıflandırılabilirler.Aşağıda Uğur Sak'ın Üstün Zekalılar kitabında da yer verdiği Ruf(2005)’un IQ düzeyine göre üstün zekâlı çocukları gösterdikleri davranışları sınıflandırılması yer almaktadır.

  
ÜSTÜN ZEKÂLI ÇOCUKLARINGÖSTERDİKLERİ DAVRANIŞLARIN  SINIFLANDIRILMASI

Birinci Düzey Üstün Zekâ İşaretleri
Birinci düzeydeki çocuklar standart zekâ, yetenek ya da başarı testlerinde üst %90-98’lik dilim arasında performans gösterirler. Diğer çocukların, anaokulunun sonlarına doğru kazanabildikleri becerileri bu düzeydeki çocuklar henüz anaokuluna başladıkları ilk günlerde kazanırlar. Bu çocuklar genel olarak normal zekâlı çocuklardan çok az farklılık gösterirler.
Yaş/Dağılım
Özellik
Çoğu 1,5 yaşından önce
Birçok sözcüğü anlamsal olarak bilir, bu sözcükleri telaffuz eder.
Önemli bir kısmı 2 yaşından daha önce
Renkleri tanır, sayıları ezbere sayar. Bulmacalara karşı ilgi duymaya başlar.
Çoğu 18-30 ay aralığında
Sessizce oturup, televizyonu pür dikkat izler.
Önemli bir kısmı 3 yaşına gelinceye kadar
Sayıları, harfleri ve renkleri öğrenebilir.
Karmaşık düzeyde konuşmaya başlar, zengin sözcük dağarcığı geliştirir.
Çoğu 4 yaşına gelinceye kadar
Basit işaretleri, kendi isimlerinin yazılış biçimlerini ve alfabeyi öğrenebilir.
Basit toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilmeye başlar.
Çoğu 5 yaşından önce
Okumayı öğrenmeye karşı ilgi gösterir.
Çoğu 6 yaşına gelinceye kadar
Basit işaretleri ve kitapları okumaya başlar.
Kendi kendine bilgisayar kullanmaya başlar.
Tamamı 7 yaşına gelinceye kadar
Okumayı öğrenebilir, akranlarından 2-3 sınıf daha üst düzeyde okuyabilir.
Tamamı 7-7,5 yaşına gelinceye kadar
Bölümlü kitapları okumaya başlar.
Bir kısmı 7-7,5 yaşlarında, çoğu 8 yaşlarında
Okulda derslerin yavaş işlenmesi ve derslerdeki tekrarlar nedeniyle sabırsızlık işaretleri göstermeye başlar.


İkinci Düzey Üstün Zekâ İşaretleri
İkinci düzeydeki çocuklar zekâ, yetenek ya da başarı testlerinde üst %98-99’luk dilimiçinde performans gösterirler. Bu düzeydeki çocuklar 4 yaşına gelinceye kadar okul öncesinde kazanılan becerilerinin çoğunun gelişimlerini tamamlamış olurlar. İkinci düzeydeki üstün zekâlı çocuklar normal akranlarına nazaran daha belirgin özellikler gösterirler. Bu çocuklar okula başlar başlamaz sınıf atlayabilir ve bütün okul yaşamları boyunca ileri düzeyde ders alabilirler.
Yaş / Dağılım
Özellik
Nerede ise tamamı 6-12 aylık iken
Yetişkinlerin verdiği yönergeleri soruları anlamaya başlar.
Çoğu 11-15 aylık iken
Kendi başına kitapları inceleyebilir, sayfaları çevirebilir.
Çoğu 15-18 aylık iken
Birçok sözcük bilir.
Çoğu 11-16 aylık iken
Market ve mağaza gibi yerlerin isimlerini ve marka isimlerini tanır.
Nerede ise tamamı 2 yaşına gelinceye kadar
3 veya daha fazla sözcükten oluşan cümleler kurmaya başlar.
Birçoğu 12-20 aylık iken
Sayıları tanıyabilir.
Yaklaşık % 25’i 17-24 aylık iken
Bütün alfabeyi bilir.
Çoğu 3 yaşına gelinceye kadar
Çoğu renkleri harflerini öğrenir.
Zengin kelime dağarcığı geliştirir, karmaşık cümleler kurabilmeye başlar.
Birçoğu 3-4 yaşlarında iken
Harfleri, sözcükleri ve sayıları yazabilmeye başlar.
Birçoğu 3,5-4,5 yaşlarında iken
Gerçek olaylara doğa ve fizik gibi fen bilimlerine karşı fazla ilgi duymaya başlar.
Çoğu 4,5 yaşına gelinceye kadar
Kendi başına bilgisayarı kullanabilmeye başlar.
Çoğu 5 yaşına gelinceye kadar
Sayı saymayı ve sayılar konusunda bazı temel gerçekleri öğrenmeye başlar.
Kendine ileri düzeyde kitapların ve hikâyelerin okunmasını istemeye başlar.
Kolay kitapları okumaya başlar.
Çoğu 6 yaşına gelinceye kadar
Kitapları zevk ve öğrenmek için okumaya başlar.
Çoğu 6-7 yaş civarında iken
Okulda derslerin yavaş işlenmesi ve derslerdeki tekrarlar nedeniyle şikâyet bildirmeye başlar.
Tamamı 7 yaş civarında iken
Kendinden 2-5 yaş daha üst düzeyler için yazılan kitapları okuyabilmeye başlar.
Tamamı 7-7,5 yaşına gelinceye kadar
Bölümleri kitapları okuyabilmeye başlar.

Üçüncü Düzey Üstün Zekâ İşaretleri
Bu düzeydeki çocuklar zekâ, yetenek, başarı testlerinde üst %98-99’luk dilimin daha üst kesimlerini kapsarlar. Bu düzeydeki çocuklar 3 ile 4 yaşlarına gelinceye kadar okul öncesinde kazanılan becerilerinin çoğunun gelişimini tamamlarlar.
Yaş/ Dağılım
Özellikler
Çoğu doğumdan hemen sonra
Çevreye karşı duyarlılık göstermeye başlar.
Tamamı 6 aylık olana kadar neredeyse
Çevresindeki kişilerin konuştuklarını anlamaya başlar.
Çoğu 10 aylık olana kadar
Kendi kendine kitap karıştırmaya ve sayfaları çevirmeye başlar.
Çoğu 1 yaşından önce
Ebeveynlerine istediklerini anlatmaya başlar.
Kitaplara karşı yoğun ilgi göstermeye başlar.
Renkleri, şekilleri ve rakamları ve harfleri tanımaya başlar.
Çoğu 16 aylık olana kadar
Zengin sözcük dağarcığı geliştirir ve kendini ifade edebilmeye başlar.
Birçoğu 12-15 aylık iken
Bazı sayıların ve harflerin anlamlarını bilir.
Çoğu 15-18 aylık iken
Renklerin birçoğunu bilir.
Neredeyse tamamı 17-24 aylık iken
Bütün alfabeyi öğrenir.
Birçoğu 15-24 aylık iken
Yapboz bulmacalar ile oynamayı sevmeye başlar.
Dörtten fazla kelimeden oluşan karmaşık cümleler ile konuşabilmeye başlar.
10’dan daha büyük sayıları sayabilmeye başlar.
Çoğu 20-44 aylık iken
Levhalar ve marketler üzerindeki isimleri okuyabilmeye başlar.
Birçoğu 2 yaşından önce
Kendine okunan kitapları ezberlemeye başlar.
Birçoğu 2,5 yaşından önce
Harf seslerini ve kısa kelimeleri hecelemeye karşı ilgi göstermeye başlar.
Çoğu 2,5- 3 yaşlarında
Harfleri, rakamları, kelimeleri ve kendi isimlerini yazabilmeye başlar.
Çoğu 3-4 yaşlarında
Bilimsel gerçeklere ve aletlerin çalışma biçimlerine ilgi göstermeye başlar.
Atlayarak ve geriye doğru sayabilmeye, basit toplama ve çıkarma işlemelerini yapabilmeye başlar.
Neredeyse tamamı 3-3,5 yaşlarına gelinceye kadar
Basit kitapları ezberden de olsa okuyabilmeye başlar.
Çoğu 4-5 yaşına gelinceye kadar
Basit okuma kitaplarını okuyabilmeye başlar.
Çoğu 3-5 yaşlarında iken
Gerçek dışı şeyleri sorgulamaya başlar.
Çoğu 4,5-5,5 yaşlarında iken
Çocuklar için yazılan 1.düzey kitapları okuyabilmeye başlar.
Birçoğu 5,5 yaşına gelinceye kadar
Bazı çarpım ve bölme işlemlerini anlayabilmeye başlar.
Çoğu 6 yaşına gelinceye kadar
Kitapları zevk ve bilgi edinmek için okumaya başlar.
Tamamı 6 yaşında iken
Takvim yaşından 2 ile 5 yıl daha üst düzeyde okuyabilmeye başlar.
Tamamı 7-7,5 yaşlarında iken
Gençler için yazılan kitapları okuyabilmeye başlar.

Dördüncü Düzey Üstün Zekâ İşaretleri
Bu düzeydeki çocuklar zekâ, yetenek ya da başarı testlerinde üst %99’luk kesitin içendedirler. Bu çocukların büyük bir çoğunluğu okulöncesinde kazanılan becerilerin çoğunu 3-4 yaşlarına kadar tamamlarlar.
Yaş/Dağılım
Özellik
Neredeyse tamamı 1 aylık iken
Kendine okunan kitaplara karşı ilgi göstermeye başlar.
Birçoğu 3-4 aylık iken
Kitapları favori ilgi alanları olmaya başlar.
Tamamı 6 aylık olana kadar neredeyse
Ebeveynlerin verdiği yönergeleri anlamaya başlar
Çoğu 5,5-9 aylık iken
Bazı kelimeleri bilir ve söyleyebilir.
Birçoğu 14 aylık olana kadar
Zengin sözcük dağarcığı geliştirir, bu sözcükleri ifadesi iyidir.
Birçoğu 12-15 aylık iken
Bazı harfleri ve sayıları tanımaya ve anlamlarını çıkarmaya başlar.
Birçoğu 15-36 aylık iken
Yapboz bulmacalar ile oynamaktan hoşlanmaya başlar.
Neredeyse tamamı 15-22 aylık iken
Bütün alfabeyi bilir.
Çoğu 20-44 aylık iken
Levhalar ve marketler üzerindeki isimleri okuyabilmeye başlar.
Birçoğu 2 yaşından önce
Kendine okunan kitapları ezberleyebilmeye başlar.
Birçoğu 2,5 yaşından önce
Harf seslerine ve kısa kelimeleri hecelemeye ilgi göstermeye başlar.
Çoğu 15-24 aylık iken
Dörtten fazla kelimeden oluşan karmaşık cümleler ile konuşabilmeye başlar
Birçoğu 13-20 aylık iken
10’dan büyük sayıları sayabilmeye başlar.
Çoğu 3-4 yaşına gelinceye kadar
Bilimsel gerçeklere ve aletlerin çalışma biçimlerine karşı ilgi göstermeye başlar.
Çoğu 3-4 yaşına gelinceye kadar
Atlayarak sayabilmeye, geriye doğru sayabilmeye, basit toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilmeye başlar.
Çoğu 3-4,5 yaşlarında iken
Bilgisayarı kendi başına kullanmaya başlar.
Çoğu 3,5-4,5 yaşlarında iken
Kitap okumaya başlar.
Çoğu 3-4 yaşlarında iken
Gerçek dışı şeyleri sorgulamaya başlar.
Birçoğu 5 yaşına gelinceye kadar
Bazı çarpma ve bölme işlemlerini anlamaya başlar.
Çoğu 5 yaşlarında iken
Zevk ve öğrenmek için kitap okumaya başlar.
Tamamı 6 yaşlarında iken
Takvim yaşından 2 ile 5 yıl daha üst düzeyde okuyabilir.
Tamamı 6-6,5 yaşlarında iken
Gençler için yazılan bölümlü kitapları okuyabilir.





Beşinci Düzey Üstün Zekâ İşaretleri
Bu düzeydeki çocuklar zekâ, yetenek ya da başarı testlerinde üst %99’luk dilimin üst kesitini oluştururlar. Bu düzeydeki çocukların büyük bir çoğunluğu okulöncesinde kazanılan becerilerin büyük bir çoğunluğunu 2-3 yaşlarında tamamlarlar.

Yaş/Dağılım
Özellik
Tamamı doğumdan hemen sonra
Çevreye karşı duyarlılık göstermeye başlar.
Bir kısmı 3-4 aylık iken
Kitaplar favori ilgi alanları olmaya başlar.
Tamamı 4 aylık iken ya da daha öncesinde
Ebeveynlerin verdiği yönergeleri anlamaya başlar.
Çoğu 6 aylık olana kadar
Kitapların sayfalarını çevirmeye başlar.
Çoğu 5,5-9 aylık iken
Bazı kelimeleri söylemeye ve konuşulanları hemen kapmaya başlar.
Yaklaşık %50 si 1 yaşına gelinceye kadar
Bozukta olsa konuşmaya başlar.
Tamamı 2 yaş civarında iken
Yetişkin düzeyinde konuşmaya başlar
Birçoğu 10-14 aylık iken
Bazı harfleri ve sayıları tanımaya ve anlamlarını öğrenmeye başlar.
Birçoğu 12-15 aylık iken
Yapboz bulmacalar ile çok iyi oynamaya başlar.
Bir kısmı 18 aylık olana kadar
Müzikal yetenek belirtileri gösterir.
Tamamı 2 yaşına gelinceye kadar
Levhalardaki ve kitaplardaki sözcükleri okuyabilmeye başlar.
Tamamı 20 aylık olana kadar
Kendine okunan kitapları ezberleyebilir.
Tamamı 6-8 aylık olana kadar
Favori TV programları ve video filmleri vardır.
Birçoğu 13-20 aylık iken
10’dan büyük sayıları sayabilmeye başlar.
Çoğu 2 yaşından önce
Sözcükleri, sayıları ve kendi isimlerini yazmaya başlar.
Çoğu 18-24 aylık iken
Basit kitapları okumaya başlar.
Çoğu 2 yaşına gelinceye kadar
Atlayarak sayabilmeye, geriye doğru sayabilmeye, basit toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilmeye başlar.
Bilimsel gerçeklere ve aletlerin çalışma biçimlerine karşı ilgi göstermeye başlar.
Tamamı 2 yaşına gelinceye kadar
Kendi kendine bilgisayarı kullanmayı öğrenir.
Tamamı 3.5-4,5 yaşlarında iken
Bölümlü kitapları okuyabilmeye başlar.
Tamamı4,5-5 yaş civarında iken
Hayal ürünü ve hayal ürünü olmayan kitapları okuyabilmeye başlar.
Tamamı 4 yaşından önce
Soyut matematik kavramları ve temel matematik işlemleri anlamaya başlar.
Tamamı 3,5- 4 yaşlarında iken
Yetişkin oyunları oynayabilir.
Tamamı 6 yaşlarında iken
Altı sınıf ileride okuyabilmeye başlar.

     Ruf (2005), üstün zekâlı çocukların IQ düzeylerini gösterdikleri özellikleri temel alarak 5 sınıfa ayırmıştır. Gerçekte üstün zekâlı çocukları belirli gruplara ayırmak çok doğru ve işlevsel değildir. Çünkü aynı IQ düzeyine sahip üstün zekâlı çocuklar bile gelişimsel olarak çok farklılıklar gösterebilir. Ancak bu tür gruplamalar üstün zekâlı çocukların kendi aralarında gösterdikleri farklılıkları anlamamıza yardımcı olabilmektedir.
   Üstün zekâlı çocukların erken çocukluk yıllarında ki özelliklerine ilişkin olarak ebeveynleri ile yapılan araştırmalar bu çocukların erken çocukluk dönemlerindeki gelişimlerini daha iyi anlamamıza yardımcı olmaktadır.

KAYNAK: Üstün Zekâlılar, Uğur SAK
                              
                                                                             
                                                            















KAYNAKÇA
 Akarsu, F. (2001). Yetişemediğimiz Çocuklar: Üstün Yetenekli Çocuklar ve Sorunları. Ankara: Eduser Yayınları.
Charles, C.M. (1992). Öğretmenler için Piaget İlkeleri (Çev. G. Ülgen). Ankara: Hazer Ofset Matbaacılık Ltd. Şti.
Clark, B. (1992). Growing up gifted: Developing the potential of children at home and at school. NY: Macmillan.
Davis, G .A. & Rimm, S. B. (1998). Education of the Gifted. Mc Graw-Hill Book Company, England.
Jackson, N. & Klein, E. (1997). Gifted Performance on Young Children. In Colangelo &G. Davis (eds). Handbook of Gifted Education, Boston MA: Ally&Bacon.
Metin, N. (1999). Üstün Yetenekli Çocuklar. Özaşama Matbaacılık, Ankara.
 Özsoy, Y.,Özyürek, M., & Eripek, S. (1988). Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar, Özel Eğitime Giriş. Karatepe Yayınları, Ankara.
Porter, L. (1999). Gifted young children. Buckhingham: Open University Press.
Silverman, L.K. (1994). The moral sensitivity of gifted children and the evolution of society. Roeper Review, 17(2), 110-116.
Smutny, J.F. (1998). The Young Gifted Child: Potential and Promise. An Anthology, Cresskill, NJ: Hampton Press.
Smutny, J.F, Walker, S.Y., & Meckstroth, E.A. (1997). Teaching Young Gifted Children in the Regular Classroom: Identifying, Nurturing, and Challenging Ages 4-9. Minneapolis. MN: Free Spirit Publishing Inc.
Tucker, B., & Hafenstein, N. (1997). Psychological intensities in young gifted children. Gifted Child Quarterly, 41 (3), 66-75.
Tuğrul, B. (1994). Okul Öncesi Dönemde Üstün Yetenekli Çocukların Tanınması ve Eğitimleri. Okul Öncesi Eğitimcileri için El Kitabı. Editör: Şule Bilir. İstanbul: YA-PA Yayın Pazarlama Sanayi Ltd. Şti. s. 152-159.
Webb, J. T. (1993). Nurturing social-emotional development of gifted children. In K. A. Heller, F. J. Monks, and A. H. Passow (Eds.), "International Handbook for Research on Giftedness and Talent," pp. 525-538. Oxford: Pergamon Press.
Winebrenner, S. (1992). Teaching Gifted Kids in the Regular Classroom. Minneapolis MN: Free Spirit Publishing Inc.